Ga naar de hoofdinhoud
Schijnzelfstandigheid in de cultuursector

Schijnzelfstandigheid in de cultuursector

Wat betekent het voor jouw vereniging?

Inleiding

Een zzp’er is een zelfstandig professional die in opdracht tegen betaling werk uitvoert. Deze persoon is ondernemer en dus geen werknemer van jouw vereniging. Dat betekent dat een zzp’er niet valt onder het arbeidsrecht en zelf verantwoordelijk is voor zaken zoals verzekeringen en pensioen. Als opdrachtgever betaal je geen loonheffingen of sociale premies, maar alleen de afgesproken vergoeding voor de opdracht.

In de praktijk is dit vaak een prettige manier van samenwerken. Bijvoorbeeld wanneer iemand een paar uur per week een koor dirigeert of lessen verzorgt, en daarnaast ook voor andere opdrachtgevers werkt.

Een werknemer (loondienst) is iemand die voor een organisatie werkt onder gezag van die organisatie. Deze persoon heeft recht op bescherming via het arbeidsrecht, zoals doorbetaling bij ziekte, vakantiedagen en sociale zekerheid. Als werkgever draag je hiervoor belastingen en premies af.

Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand op papier als zzp’er werkt, maar in de praktijk functioneert als werknemer, zonder de bijbehorende bescherming. Dit is niet toegestaan.

Hoewel deze regels al langer bestaan, is er sinds 2025 weer actief toezicht en handhaving. Dat zorgt voor vragen en soms ook onzekerheid bij verenigingen die met zzp’ers werken.

Wat betekent het voor jouw vereniging?

Werk je als vereniging met een dirigent, regisseur, docent of maker op zzp-basis? Dan heb je waarschijnlijk al iets gehoord over schijnzelfstandigheid.

De regels zijn de afgelopen tijd weer meer in beeld gekomen. Dat roept vragen op, maar het is goed om te weten: werken met zzp’ers kan nog steeds prima, zolang de samenwerking goed is ingericht.

In dit artikel leggen we uit wat er speelt en waar je als vereniging praktisch op kunt letten.

Wat is schijnzelfstandigheid?

Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand op papier als zzp’er werkt, maar in de praktijk eigenlijk functioneert als werknemer.

Dat verschil is belangrijk:

  • een zzp’er is een zelfstandig ondernemer
  • een werknemer heeft recht op bescherming via het arbeidsrecht

Blijkt achteraf dat er feitelijk sprake was van een dienstverband?

Dan kan de opdrachtgever alsnog loonbelasting en sociale premies moeten betalen.

Waarom is dit nu zo actueel?

De regels zelf zijn niet nieuw, maar de handhaving is veranderd:

  • Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst weer actief
  • Er kan worden nageheven vanaf 2025
  • Vanaf 2026 kunnen ook boetes worden opgelegd

Dat betekent niet dat je geen zzp’ers meer kunt inhuren.

Het betekent wél dat je bewuster moet kijken naar hoe je samenwerkt.

Wanneer is iemand écht zelfstandig?

De beoordeling gaat altijd over het totaalplaatje. Er is geen simpele checklist.

In de basis wordt gekeken naar drie elementen:

  • Gezag – wie bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd?
  • Arbeid – moet iemand het werk persoonlijk doen?
  • Beloning – hoe is de betaling georganiseerd?

Vooral dat laatste gaat niet alleen over óf er betaald wordt, maar hoe:

  • per opdracht of resultaat (meer zelfstandig)
  • of structureel doorbetaald, ook bij ziekte of uitval (meer als werknemer)

Daarnaast spelen andere factoren een rol, zoals:

  • werkt iemand voor meerdere opdrachtgevers?
  • loopt iemand ondernemersrisico?
  • heeft iemand vrijheid in de uitvoering?

Geen enkel punt is doorslaggevend, het gaat altijd om het geheel.

Wat betekent dit voor verenigingen?

Veel amateurverenigingen werken met zzp’ers, zoals:

  • dirigenten of regisseurs
  • docenten of workshopleiders
  • makers of ontwerpers

Dat blijft een logische en werkbare manier van samenwerken.

Belangrijk is dat de samenwerking ook echt past bij zelfstandig ondernemerschap.

Waar kun je concreet op letten?

Zie dit niet als een checklist, maar als richting.

Hoe meer de samenwerking lijkt op zelfstandig werken, hoe sterker je staat.

  1. Werk met een duidelijke opdracht

Zorg dat er een begin en einde is, bijvoorbeeld:

  • een productie
  • een project
  • een seizoen 
  1. Geef ruimte in de uitvoering

Een zelfstandige bepaalt (deels) zelf hoe het werk wordt gedaan. Bijvoorbeeld:

  • een dirigent bepaalt de muzikale aanpak
  • een docent kiest zijn eigen werkvormen

Inhoudelijke afstemming mag, maar vermijd gedetailleerde aansturing zoals bij personeel.

  1. Voorkom werkgeversgezag in de praktijk

Let op dat iemand niet:

  • structureel wordt aangestuurd als onderdeel van het team
  • hetzelfde werkt als personeel onder dezelfde voorwaarden

Bijvoorbeeld:

  • wél: afspraken over resultaat
  • niet: voorschrijven hoe iemand elke repetitie moet invullen 
  1. Kijk naar de manier van betalen

Een zelfstandige werkt meestal:

  • op basis van een opdracht of tarief
  • met ruimte voor eigen risico

Structurele doorbetaling (zoals bij ziekte of vakantie) past meer bij loondienst.

  1. Ondernemerschap moet zichtbaar zijn

Een zelfstandige:

  • werkt vaak voor meerdere opdrachtgevers
  • profileert zich als ondernemer
  • draagt eigen risico
  1. Leg afspraken vast, maar kijk vooral naar de praktijk

Een overeenkomst helpt, maar de praktijk weegt altijd zwaarder dan het contract.

Modelovereenkomsten: nuttig, maar geen garantie

Je kunt gebruikmaken van modelovereenkomsten.

Goed om te weten:

  • ze helpen om afspraken duidelijk te maken
  • ze geven geen volledige zekerheid
  • ze werken alleen als je ook écht volgens die afspraken werkt
Wetgeving: wat verandert er?

De wetgeving rond zzp’ers is op dit moment in ontwikkeling.

  • Er wordt gewerkt aan nieuwe regels (zoals een Zelfstandigenwet)
  • Mogelijk komt er een ondergrens voor tarieven
  • Er is meer aandacht voor bescherming van kwetsbare zelfstandigen

Belangrijk: deze plannen zijn nog niet definitief.

Voor nu geldt het huidige recht en de bestaande beoordeling per situatie.

Veelgemaakte misverstanden

“We mogen geen zzp’ers meer inhuren”
Onjuist. Het kan nog steeds.

“Een contract is voldoende”
Nee. De praktijk is doorslaggevend.

“Als iemand het zelf wil, is het goed”
Ook dat is niet genoeg. De feitelijke situatie telt.

Wat als je twijfelt?

Twijfel je of een samenwerking goed is ingericht? Dan kun je:

  1. De samenwerking aanpassen
  2. Of (in sommige gevallen) kiezen voor loondienst

In de meeste gevallen is bijsturen al voldoende.

Tot slot

De regels rond schijnzelfstandigheid zijn in beweging. Dat kan onzeker voelen, maar de kern is eigenlijk vrij praktisch: werk je met een professional die zelfstandig werkt, eigen keuzes maakt en ook elders actief is? Dan zit je meestal goed.

Zie dit onderwerp niet alleen als risico, maar ook als kans:

  • om duidelijke afspraken te maken
  • om eerlijk te betalen
  • en om professioneel samen te werken
Bronnen

Rijksoverheid – Voorkomen van schijnzelfstandigheid (zzp: ja of nee)
Overzicht van regels, voorbeelden en keuzehulp
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/zelfstandigen-zonder-personeel-zzp/voorkomen-van-schijnzelfstandigheid

Rijksoverheid – Actualiteit wetgeving zzp (2025–2026)
Updates over veranderingen in beleid en wetgeving
https://www.rijksoverheid.nl/actueel

Belastingdienst – Modelovereenkomsten
Overzicht en uitleg over gebruik en geldigheid
https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/ondernemen/content/modelovereenkomsten

Een overzicht van alle koepels – https://www.lkca.nl/artikel/koepels-amateurkunst/

Gids handhaving op schijnzelfstandigheid (Creatieve Coalitie, 2026)
https://vnpf.nl/content/uploads/2025/05/Gids-schijnzelfstandigheid-zzp.pdf